اهمیت شناسایی ظرفیت‌های علمی و معرفی چهره‌های برجسته زن کشور – خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی درمانگاه شبانه‌روزی کوثر پردیس، 
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از فرهنگستان علوم، در نشست کمیسیون راهبردی زنان دانشمند در فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، رئیس فرهنگستان، معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور و سخنگوی دولت بر ضرورت شناسایی و معرفی ظرفیت‌های علمی زنان، تقویت شبکه نخبگان زن و جوان و فراهم آوردن بسترهای لازم جهت حضور مؤثرتر آنان در عرصه‌های علمی و پژوهشی تأکید کردند.
مخبر دزفولی: معرفی و حمایت از ظرفیت‌های علم، دانشمند کشور باید به یک رسالت جدی تبدیل شود
محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، در نشست کمیسیون راهبردی زنان دانشمند، بر ضرورت معرفی ظرفیت‌های علمی زنان و برجسته‌سازی نقش آنان تأکید کرد. وی تصریح کرد که جامعه زنان دانشمند ایران، جامعه‌ای بالنده و پیشرو است و لازم است توانمندی‌های علمی این بانوان در حوزه‌های مختلف علوم انسانی، علوم پایه، پزشکی، مهندسی و فناوری بیش از گذشته معرفی شود.
وی با اشاره به جایگاه علمی زنان فرهیخته کشور افزود: هر یک از بانوان حاضر در این نشست، پیشینه علمی برجسته‌ای دارند و بسیاری از آنان در طول سالیان متمادی، دانشجویان و متخصصان فراوانی تربیت کرده‌اند و در حوزه‌های تخصصی خود منشأ خدمات علمی ارزشمندی بوده‌اند.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به فعالیت‌های علمی بانوان در حوزه‌های مختلف تخصصی تصریح کرد: بانوان دانشمند کشور در رشته‌هایی همچون پزشکی، علوم انسانی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، مشاوره، مهندسی، میکروالکترونیک، نانوفناوری، زیست‌فناوری، هوافضا، رباتیک و داروسازی فعالیت‌های برجسته‌ای دارند، اما ما نتوانسته‌ایم آن‌گونه که شایسته است، این توانمندی‌ها را معرفی کنیم.
مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت شناسایی و معرفی چهره‌های علمی زن کشور گفت: یکی از رسالت‌های مهم این مجموعه، معرفی جامعه زنان دانشمند و فرهیخته در حوزه‌های گوناگون علمی است. ما باید با کمک یکدیگر، چهره‌های ماندگار زن دانشمند کشور را شناسایی و معرفی کنیم و از همه ظرفیت‌های موجود در این مسیر بهره ببریم.
وی با تبیین سهم زنان در بدنه علمی کشور، به واقعیت‌های آماری موجود اشاره کرد و اظهار داشت: «در میان حدود ۹۰ هزار عضو هیئت علمی کشور، زنان ۳۳ درصد از این ظرفیت علمی را تشکیل می‌دهند. همچنین، میزان مشارکت زنان در اعضای هیئت علمی وزارت بهداشت به رقم قابل توجه ۴۴.۷ درصد ارتقا یافته است. این حجم از ظرفیت علمیِ گسترده، نه تنها مایه افتخار، بلکه بستری راهبردی برای توجه ویژه و سرمایه‌گذاری علمی است.
رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر اصل شایسته‌سالاری و استقلالِ قابلیت‌ها از جنسیت، اظهار داشت: «شایستگی، ریشه در توانمندی‌های علمی، مدیریتی و ظرفیت‌های فردی دارد و از جنسیت مستقل است. لذا وظیفه ما دفاع از شایستگی‌های زنان و ایجاد زیرساخت‌های لازم جهت تثبیت حضور و نقش‌آفرینی مؤثر آنان در جایگاه‌های علمی و مدیریتی است.
مخبر دزفولی با اشاره به ضرورت بازشناسی ظرفیت‌های علمی زنان در بخش‌های راهبردی کشور، تصریح کرد: «در حوزه‌های پیشرفته علمی و فناوری، از جمله میکروالکترونیک، مهندسی، پزشکی و داروسازی، نخبگان زن با توانمندی‌های برجسته در حال فعالیت هستند. حتی در حوزه‌های حساس و استراتژیک که معرفی افراد به دلایل امنیتی با محدودیت مواجه است، آگاهی از وجود این ظرفیت‌های علمی در کشور، ضرورتی انکارناپذیر است.
وی با تأکید بر نقش بنیادین زنان در ساختار اجتماعی، افزود: «بانوان به عنوان نیمی از بدنه جامعه، نیازمند بازشناسی رسمی توانمندی‌های خود هستند. هدف اصلی از شکل‌گیری این مجموعه، شناسایی نظام‌مند این ظرفیت‌ها و ایجاد بستری برای معرفی و بهره‌گیری بهینه از توانمندی‌های زنان دانشمند در سطح کشور است.»
رئیس فرهنگستان علوم بر ضرورت سازمان‌دهی ظرفیت‌های علمی زنان تأکید کرد و گفت: «زنان نقش کلیدی در پیشبرد فعالیت‌های علمی در حوزه‌های پیشرفته ایفا می‌کنند و وظیفه ما شناسایی و فراهم کردن بستر مناسب برای بهره‌گیری از توانمندی‌های آنان است.»
وی همچنین از گسترش فعالیت‌های علمی فرهنگستان خبر داد و افزود: «ما با ایجاد گروه‌های جدید در حوزه‌هایی نظیر زیست‌فناوری، زیست‌پزشکی و تعلیم و تربیت، مسیر فعالیت را برای دانشمندان هموار کرده‌ایم. همچنین، همچنین در کنار شبکه دانشمندان زن، شبکه دانشمندان جوان نیز شکل گرفته است و ۱۱۰ جوان المپیادی کشور از رشته‌های مختلف در این مجموعه حضور دارند.
رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر ضرورت همکاری میان رشته‌های علمی اظهار کرد: در این مجموعه، مرزی میان علوم قائل نیستیم و معتقدیم همه علوم باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند. باید از ظرفیت دانشمندان در رشته‌های مختلف استفاده کنیم و زمینه ارتباط و همکاری میان آنان را فراهم آوریم.
مخبر دزفولی همچنین با اشاره به نقش حیاتی نسل جوان گفت: «اگرچه احترام به پیشکسوتان علمی واجب است، اما برای بقای فعالیت‌های علمی، جوانان باید به مجموعه‌های دانشی متصل شوند. جوانان موتور حرکت کشور هستند و اگر پیوند میان نسل‌ها برقرار نشود، پویایی نهادهای اصلی کشور به خطر می‌افتد.
وی افزود: باید زمینه رشد و پیشرفت نخبگان جوان را فراهم کنیم. جوانان باید مرحله‌به‌مرحله پیشرفت کنند تا پختگی لازم برای پذیرش مسئولیت‌های مختلف را به دست آورند و در جایگاه‌های متناسب با توانمندی و تجربه خود قرار گیرند.
مهاجرانی: معرفی زنان دانشمند و الگوسازی برای نسل جوان از ضرورت‌های ارتقای جایگاه زنان در علم است
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشست کمیسیون راهبردی زنان دانشمند فرهنگستان علوم با قدردانی از دکتر محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم، اظهار کرد: پیشتر در حوزه های مختلف علمی، در موضوعاتی همچون نخبگان و سمپاد، همکاری‌هایی با دکتر مخبر دزفولی داشتیم و با تلاش و همکاری مجموعه‌های مختلف، اقدامات مهمی در این زمینه انجام شد.
سخنگوی دولت با تأکید بر ضرورت توجه به جایگاه زنان در علم گفت: ما زنان دانشگاهی، پزشک و مهندس بسیاری داریم، اما هنگامی که به معرفی چهره‌های ماندگار می‌رسیم، معمولاً به‌صورت ناخودآگاه تصویر یک مرد در ذهن شکل می‌گیرد. علت این موضوع روشن است؛ ما در حوزه زنان و علم، الگوسازی نکرده‌ایم.
مهاجرانی افزود: برای مدت‌ها باید تلاش می‌کردیم توضیح دهیم که وقتی از یک پزشک صحبت می‌کنیم، لزوماً منظور یک مرد نیست و می‌تواند یک زن باشد. این موضوع در حوزه پزشکی تا حدودی و به‌واسطه تلاش خود زنان جا افتاده است، اما در سایر حوزه‌های علمی و تخصصی، هنوز با چالشِ بازشناسیِ نقش‌های جنسیتی و ضرورتِ رفع پیش‌فرض‌های سنتی مواجه هستیم.
وی با اشاره به اهمیت شکل‌گیری کمیسیون راهبردی زنان دانشمند فرهنگستان علوم تصریح کرد: وجود این مجموعه بسیار مغتنم است. فرهنگستان علوم، در کنار وظایف ذاتی خود، باید رویکردی ترویجی داشته باشد، درها را به روی جوانان باز کند، زمینه پرورش آنان را فراهم آورد و امید ایجاد کند؛ به‌گونه‌ای که یک دانشجوی مهندسی شیمی بداند می‌تواند در آینده به جایگاه علمی بانوان برجسته کشور دست یابد و خود به الگویی برای دیگران تبدیل شود.
مهاجرانی ادامه داد: گاهی زنان برای حفظ موفقیت شغلی خود، فرزندآوری و امر مادری را به تأخیر می‌اندازند و در نتیجه فرصت‌هایی را از دست می‌دهند. موضوعات متعددی در این زمینه مطرح شده است که باید مورد توجه قرار گیرد.
سخنگوی دولت با اشاره به نقش شورای زنان در پیشبرد توسعه علمی، گفت: این شورا دو ماموریت مهم را بر عهده دارد: شناسایی زنان دانشمند در سراسر کشور و همچنین ترویج فعالیت‌های علمی و معرفی این نخبگان به جامعه، به‌ویژه برای ایجاد انگیزه در میان نسل جوان.
مهاجرانی با تأکید بر ضرورت توجه به زنان دانشمند ایرانی خارج از کشور گفت: مریم میرزاخانی متعلق به این آب‌وخاک است و ما نباید اجازه دهیم او را از آن خود کنند. این موضوع باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
مهاجرانی در ادامه افزود: «ما می‌خواهیم درهای این مجموعه به روی دختران المپیادی و استعدادهای جوان باز باشد. هدف ما این است که این نسل بدانند مجموعه‌ای فعال و دغدغه‌مند وجود دارد که از توانمندی‌های علمی آنان استقبال می‌کند و در مسیر پیشرفت و شکوفایی علمی، در کنارشان خواهد بود.
مهاجرانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه حضور در سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد) اظهار کرد: دختران ما در مرحله نخست المپیادها عملکرد بسیار خوبی دارند، اما با رسیدن به مراحل دوم و سوم، به‌تدریج از تعداد آنان کاسته می‌شود.
وی ادامه داد: در المپیادهای نوپدیدی که در دوره حضور ما در سمپاد شکل گرفتند، از جمله المپیادهای جغرافیا، اقتصاد و مدیریت و علوم زمین، دختران عملکردی بسیار برجسته داشتند. با این حال، هرچه این المپیادها ریشه‌دارتر می‌شدند و مزایای مرتبط با آنها افزایش می‌یافت، سهم دختران کمتر می‌شد. این مسئله نشان می‌داد که ساختار المپیادها، مانند بسیاری از ساختارهای دیگر، مردانه است.
وی در ادامه با تحلیل روند حضور زنان در عرصه‌های علمی افزود: «تجربیات حاصل از دوران فعالیت در سمپاد، به‌ویژه در المپیادهایی نظیر جغرافیا، اقتصاد، مدیریت و علوم زمین، نشان‌دهنده عملکرد درخشان و برجسته دختران در مراحل اولیه شکل‌گیری این مسابقات بود. با این حال، مشاهدات حاکی از آن است که با تکامل ساختاری المپیادها و افزایش مزایای مرتبط با آنها، سهم مشارکت زنان رو به کاهش نهاده است. این پدیده نشان‌دهنده وجود نوعی “الگوی ساختاریِ مردسالارانه” در طراحی و فرآیندهای این مسابقات است که مانع از تداوم حضور مؤثر زنان می‌شود
سخنگوی دولت در پایان با ابراز امیدواری نسبت به حمایت بیشتر از زنان دانشمند کشور خاطرنشان کرد: امیدواریم همه مردان نیز همانند ریاست فرهنگستان علوم و افرادی که امروز از این مسیر حمایت می‌کنند، همراه باشند و کمک کنند تا به سهم و جایگاه زنان، نه صرفاً برای خود آنان، بلکه برای جامعه، به‌درستی توجه شود. زنان باید بتوانند نقش مورد نظر خود و ظرفیت‌هایی را که خداوند به آنان عطا کرده است، در مسیر ارتقای کشور به کار گیرند.
بهروزآذر: معرفی زنان برجسته علمی کشور یک امر ضروری است
زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور، در نشست کمیسیون راهبردی زنان دانشمند فرهنگستان علوم، بر ضرورت شناسایی و معرفی زنان برجسته علمی کشور و بهره‌گیری از ظرفیت فرهنگستان برای الگوسازی و تقویت حضور زنان در عرصه‌های علمی تأکید کرد.
وی با اشاره به آمارهای آموزش عالی اظهار کرد: بیش از ۶۴ درصد متقاضیان ورود به دانشگاه‌ها را زنان تشکیل می‌دهند و بیش از نیمی از ظرفیت دانشگاه‌ها در اختیار دختران است. همچنین در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۴۳ هزار زن در رشته‌های علوم پایه و ۱۸۰ هزار زن در رشته‌های فنی و مهندسی مشغول به تحصیل بوده‌اند.
معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت علمی زنان در رشته‌های علوم پایه افزود: دانشمندان برجسته‌ای در این حوزه فعالیت دارند که باید شناسایی و به جامعه علمی معرفی شوند.
بهروزآذر با تأکید بر اهمیت حضور بیشتر حضور دختران در حوزه‌های فنی و مهندسی، اظهار داشت: «باید تحلیل دقیق عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری‌های شغلی و انتخاب رشته در دختران صورت گیرد. هدف، شناسایی موانع موجود و تدوین برنامه‌های هدفمند برای ارتقای خودباوری و تقویت مهارت‌های کاربردی دانشجویان دختر است تا مسیر ورود و ماندگاری آنان در عرصه‌های مهندسی هموار گردد.
وی با اشاره به وضعیت اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها بیان کرد: در سال ۱۴۰۳ حدود هزار و ۱۰۰ زن در جایگاه استادی فعالیت داشتند. همچنین با توجه به نزدیک بودن شمار دانشجویان زن و مرد در مقطع دکتری، می‌توان انتظار داشت حضور زنان در مراتب علمی دانشگاه‌ها نیز در آینده تقویت شود.
معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور در ادامه، مشارکت اقتصادی زنان را از موضوعات مهم دانست و گفت: نرخ مشارکت اقتصادی زنان که پیش از کرونا حدود ۱۷ درصد بود، پس از آن به حدود ۱۴ درصد رسید. در همین زمینه، در سند ملی اشتغال بر جدی گرفتن دوره‌های کارآموزی و فراهم کردن زمینه ورود فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به بازار کار تأکید شده است.
بهروزآذر در پایان، ضمن استقبال از همکاری با فرهنگستان علوم، خواستار ایفای نقش راهبردی و توجه ویژه این نهاد در سه محور اصلی: نخست، شناسایی نظام‌مند زنان اثرگذار در عرصه‌های علمی؛ دوم، معرفی الگوهای موفق برای الهام‌بخشی به نسل‌های آینده؛ و سوم، پژوهش و تدوین راهکارهای کاربردی جهت تقویت حضور و ماندگاری زنان در رشته‌های فنی و مهندسی شد.